Tìm hiểu cách tham quan đền và chùa Nhật Bản một cách tôn trọng — từ nghi lễ thanh tẩy, cầu nguyện, bùa hộ mệnh đến việc sưu tập dấu goshuin.
Bước qua cổng torii màu đỏ son vào một khu rừng cây tuyết tùng, hay đặt chân qua ngưỡng cửa của một ngôi chùa Phật giáo hàng trăm năm tuổi bao phủ trong làn khói hương trầm — đây là những trải nghiệm đáng nhớ nhất mà Nhật Bản mang lại. Nhưng nhiều du khách lần đầu đến đây thường không biết phải làm gì khi vừa đặt chân đến. Có cần cúi đầu không? Vỗ tay không? Cởi giày không?
Tin vui là các đền và chùa Nhật Bản đều chào đón du khách từ mọi nền văn hóa, và những người dân địa phương thường rất độ lượng trước những lầm lỡ vô tình. Tuy nhiên, việc học những phép lịch sự cơ bản sẽ giúp bạn thể hiện sự tôn trọng — và trải nghiệm sẽ trở nên phong phú hơn rất nhiều khi bạn hiểu mình đang thực sự làm gì.
Đền Thần Đạo và Chùa Phật Giáo: Sự Khác Biệt Là Gì?
Nhật Bản có hai loại địa điểm tâm linh riêng biệt, mỗi loại theo một truyền thống khác nhau.
Đền thần đạo (jinja) là nơi thờ phụng theo Thần đạo (Shinto). Shinto là tôn giáo bản địa của Nhật Bản, xoay quanh việc tôn kính các kami — các vị thần linh ngự trong các hiện tượng tự nhiên, tổ tiên và những nơi chốn cụ thể. Các đền thờ kami và là nơi để cầu nguyện xin phước lành trong cuộc sống hàng ngày: sức khỏe tốt, chuyến đi an toàn, thi cử thành công hay hôn nhân hạnh phúc.
Chùa Phật giáo (otera) theo đạo Phật. Phật giáo du nhập vào Nhật Bản từ Trung Quốc và Hàn Quốc vào khoảng thế kỷ thứ sáu và từ đó đã gắn bó chặt chẽ với văn hóa Nhật Bản. Chùa là không gian tu tập Phật pháp, tưởng niệm người đã khuất và tìm kiếm sự hướng dẫn tâm linh.
Thú vị là nhiều người Nhật thăm viếng cả hai nơi mà không thấy có gì mâu thuẫn. Hai truyền thống này đã cùng tồn tại hơn một nghìn năm và có nhiều điểm tương đồng về văn hóa.
Cách Phân Biệt Chúng
Dấu hiệu dễ nhận ra nhất là cổng ở lối vào.
- Cổng torii: Cổng mang tính biểu tượng với hai cột đứng và một hoặc hai thanh ngang. Luôn là dấu hiệu của đền thần đạo Shinto. Màu sắc thường là đỏ son, dù cũng có torii bằng đá hoặc gỗ chưa sơn.
- Cổng sanmon hoặc niomon: Cổng vào chùa thường là những công trình lớn hơn, có mái che — đôi khi có tượng hộ pháp gọi là Nio (những hình tượng cơ bắp, dữ tợn) ở hai bên. Nếu bạn thấy những vị thần chiến binh hung dữ này bảo vệ hai bên cổng, bạn đang ở một ngôi chùa.
Những dấu hiệu khác: các đền thường có một đôi sư tử hoặc chó đá gọi là komainu ở lối vào. Chùa thường có tượng Phật, tháp bảo và đèn lồng treo. Những bia mộ phía sau chánh điện gần như luôn là dấu hiệu của một ngôi chùa.
Lễ Nghi Tại Đền Thần Đạo Từng Bước
Bước Qua Cổng Torii
Dừng lại một chút trước khi bước qua cổng torii và cúi đầu nhẹ. Đây là dấu hiệu chuyển từ thế giới bình thường vào không gian linh thiêng. Theo phong tục, hãy đi về phía trái hoặc phải của lối đi — phần giữa được xem là đường dành cho kami. Trong thực tế điều này được thực hiện khá thoải mái, nhưng cố gắng làm theo là một cử chỉ tôn trọng đẹp.
Thanh Tẩy Tại Temizuya
Trước khi tiến đến chánh điện, bạn sẽ thấy một bồn nước bằng đá gọi là temizuya (hay chozuya). Đây là để thực hiện nghi lễ thanh tẩy. Các bước thực hiện:
- Cầm gáo múc nước bằng tay phải và đổ nước lên tay trái.
- Chuyển gáo sang tay trái và đổ nước lên tay phải.
- Chuyển gáo lại tay phải, khum tay trái lại, đổ nước vào lòng bàn tay và súc miệng (nhổ nước ra bên cạnh, không nhổ lại vào bồn).
- Giữ gáo thẳng đứng để nước chảy xuống cán gáo, rồi đặt lại vào chỗ cũ.
Bạn không cần nuốt nước. Đây là nghi lễ thanh tẩy mang tính biểu tượng, không phải biện pháp vệ sinh.
Dâng Lễ Và Cầu Nguyện: Phương Pháp 2-2-1
Tiến đến chánh điện (haiden). Thường bạn sẽ thấy một hộp dâng lễ bằng gỗ (saisen-bako) trước mặt, và thường có một sợi dây buộc vào một hoặc nhiều chiếc chuông phía trên.
- Nhẹ nhàng tung một đồng xu vào hộp dâng lễ. (Xem thêm về lựa chọn đồng xu bên dưới.)
- Rung chuông bằng cách kéo sợi dây — điều này được cho là để thu hút sự chú ý của kami.
- Cúi đầu sâu hai lần (khoảng 90 độ).
- Vỗ tay hai lần, chắp tay lại trong chốc lát để cầu nguyện. Dành một khoảnh khắc để âm thầm bày tỏ điều ước hoặc lòng biết ơn.
- Cúi đầu sâu thêm một lần để kết thúc.
Trình tự này — ni-rei ni-hakushu ichi-rei (hai cúi, hai vỗ tay, một cúi) — là hình thức cầu nguyện Shinto chuẩn mực. Một số đền có phong tục hơi khác và sẽ được ghi chú gần đó; luôn có thể làm theo hướng dẫn tại chỗ.
Lễ Nghi Tại Chùa Phật Giáo Từng Bước
Tại các chùa Phật giáo, không khí thường yên tĩnh và trầm mặc hơn. Lễ nghi có một vài điểm khác biệt quan trọng.
Nhang (Osenko)
Nhiều chùa có một lò hương lớn (kouro) trong sân. Bạn có thể mua bó nhang gần đó với một khoản phí nhỏ, thắp nhang từ than hồng trong lò, rồi cắm thẳng vào tro. Phong tục là dùng tay vẩy làn khói về phía mình — khói được xem là có tác dụng thanh tẩy và được cho là mang lời cầu nguyện bay lên. Tránh thổi tắt nhang bằng miệng; dùng tay để dập tắt lửa nếu cần.
Cầu Nguyện Tại Chánh Điện
Tại chánh điện (hondo hoặc hoto), tung một đồng xu vào hộp dâng lễ, chắp hai tay lại (gasho) và cúi đầu cầu nguyện trong yên lặng. Khác với đền thần đạo, không có vỗ tay trong cầu nguyện Phật giáo. Cử chỉ chắp tay chính là tư thế cầu nguyện.
Giày Dép
Một số chánh điện bên trong chùa yêu cầu bạn cởi giày trước khi vào. Hãy chú ý biển báo hoặc hàng giày dép ở lối vào làm dấu hiệu. Giày slip-on sẽ tiện hơn rất nhiều trong trường hợp này.
Lễ Nghi Về Đồng Xu Và Bùa May Mắn 5 Yên
Bất kỳ đồng xu nào cũng được chấp nhận làm lễ vật, nhưng đồng xu 5 yên (go-en) đã trở nên đặc biệt phổ biến vì trong tiếng Nhật "go-en" là từ đồng âm với từ có nghĩa là "duyên lành" hay "mối liên kết có ý nghĩa." Thả một đồng xu 5 yên là một hành động chơi chữ nhỏ được biến thành lời ước. Tránh dùng đồng xu 10 yên, vì "to-en" nghe giống "duyên phận xa cách" — kém may mắn hơn.
Omamori, Omikuji và Ema
Omamori (Bùa Hộ Mệnh)
Những túi vải nhỏ được bán tại văn phòng đền hoặc chùa, omamori là bùa bảo vệ cho các mục đích cụ thể: an toàn giao thông, thi cử thành công, tình duyên, sức khỏe và nhiều hơn nữa. Chúng là những món quà lưu niệm cá nhân tuyệt vời. Theo truyền thống, bạn nên mang chúng theo bên người (trong túi xách hoặc túi quần) thay vì để trên kệ. Khi omamori đã hết hạn (khoảng một năm), bạn có thể đem trả lại đền hoặc chùa nơi mua để được đốt theo nghi lễ — đừng vứt vào thùng rác.
Omikuji (Giấy Bói Vận)
Omikuji là những mảnh giấy bói vận, thường được rút ngẫu nhiên từ một hộp hoặc bằng cách lắc một que có đánh số. Vận may dao động từ dai-kichi (đại cát) đến kyo (xấu), với nhiều mức độ ở giữa. Nếu bạn rút được vận xấu, phong tục là buộc nó vào một sợi dây hoặc cây thông được chỉ định trong khuôn viên — để lại điều xui xẻo ở đó. Vận tốt có thể giữ lại hoặc buộc lại tùy theo sở thích cá nhân.
Ema (Thẻ Gỗ Cầu Nguyện)
Những thẻ gỗ nhỏ này, thường có hình ngũ giác hoặc hình con ngựa, dùng để viết một điều ước hoặc lời cầu nguyện trước khi treo lên giá trong khuôn viên. Đọc những ema do người khác để lại là một trải nghiệm cảm động — một cửa sổ nhìn vào những hy vọng của những người xa lạ.
Goshuin: Nghệ Thuật Sưu Tập Dấu Triện
Một trong những thói quen bổ ích nhất khi thường xuyên ghé thăm các địa điểm tâm linh tại Nhật Bản là sưu tập goshuin — những con dấu mực đỏ được đóng vào một cuốn sách kiểu xếp đàn accordion đặc biệt gọi là goshuincho. Đây không phải là những con dấu du lịch thông thường; chúng được xem là kỷ niệm thiêng liêng của chuyến thăm, được viết tay bằng thư pháp và đóng dấu bởi một vị tu sĩ hoặc nhân viên chùa. Chi phí thường là 300 đến 500 yên.
Goshuincho có thể mua tại hầu hết các đền và chùa lớn. Hãy giữ riêng cuốn sách này, không để chung với dấu hộ chiếu hay nhật ký du lịch thông thường — nó được coi là một vật thiêng liêng theo đúng nghĩa của nó.
Chụp Ảnh
Chụp ảnh khuôn viên, vườn và cổng thường được chào đón và hiếm khi bị hạn chế. Tuy nhiên, khu vực chánh điện bên trong — nơi có vật thể thiêng liêng hoặc bàn thờ — thường cấm chụp ảnh. Hãy chú ý biển thông báo được dán hoặc đơn giản là làm theo những du khách khác. Khi không chắc, hãy cất máy ảnh xuống và hiện diện trọn vẹn. Có những khoảnh khắc đáng giá hơn khi không có ống kính ngăn cách giữa bạn và chúng.
Trang Phục
Không có quy định trang phục nghiêm ngặt khi thăm hầu hết các đền và chùa Nhật Bản. Trang phục thoải mái, lịch sự là tất cả những gì cần thiết — bạn không cần che đầu hay mặc màu sắc cụ thể nào. Về mặt thực tế, vì có nghi lễ rửa tay tại temizuya, việc xắn tay áo lên một chút sẽ giúp ích. Tại một số chánh điện quan trọng yêu cầu cởi giày, tất sạch sẽ phù hợp hơn là đi chân trần hoặc dép.
Những Đền Và Chùa Nổi Tiếng Đáng Ghé Thăm
Để thực hành những lễ nghi này, đây là một số địa điểm nổi tiếng nhất trên khắp Nhật Bản:
- Fushimi Inari Taisha, Kyoto — Nổi tiếng với hàng ngàn cổng torii đỏ son uốn lượn lên ngọn núi phủ rừng. Mở cửa tự do vào bất kỳ giờ nào.
- Meiji Jingu, Tokyo — Một ngôi đền thanh bình nằm trong khu rừng đô thị rộng lớn, thờ Thiên hoàng Meiji và Hoàng hậu Shoken.
- Senso-ji, Tokyo (Asakusa) — Ngôi chùa Phật giáo lâu đời nhất và được ghé thăm nhiều nhất tại Tokyo. Con phố mua sắm Nakamise dẫn đến cổng chùa rất sống động và đẹp để chụp ảnh.
- Todai-ji, Nara — Nơi lưu giữ tượng Phật đồng khổng lồ (Daibutsu) bên trong tòa nhà gỗ lớn nhất thế giới.
- Itsukushima Shrine, Miyajima — Cổng torii "nổi" nổi tiếng vươn lên từ biển, là Di sản Thế giới UNESCO.
- Kinkaku-ji, Kyoto — Kim Các Tự, một ngôi chùa Thiền tông Phật giáo với ngoại thất dát vàng phản chiếu trên mặt hồ tĩnh lặng.
- Sumiyoshi Taisha, Osaka — Một trong những ngôi đền cổ xưa và quan trọng nhất Nhật Bản, nổi bật với chiếc cầu đá vòm và phong cách kiến trúc độc đáo có trước khi ảnh hưởng từ Trung Quốc du nhập.
Lời Kết
Đền và chùa tại Nhật Bản là những nơi thờ phụng đang sống, không phải bảo tàng ngoài trời. Điều quan trọng nhất bạn có thể làm với tư cách du khách là di chuyển qua các không gian này với sự ý thức và tôn trọng lặng lẽ. Bạn không cần phải tin vào Shinto hay Phật giáo để trân trọng những gì những không gian này đại diện — hàng thế kỷ khát vọng, lòng biết ơn và sự kết nối của con người với điều gì đó lớn lao hơn cuộc sống hàng ngày.
Hãy thong thả, cúi đầu khi cảm thấy phù hợp, và để bầu không khí tự làm phần việc của nó. Các địa điểm tâm linh của Nhật Bản có cách để lại ấn tượng lâu dài ngay cả với những du khách hoài nghi nhất.
Muốn ở gần các đền và chùa lịch sử của Osaka? Nhà khách JapanNook tại Tennoji đặt bạn trong tầm tay đến Shitennoji — một trong những ngôi chùa Phật giáo cổ nhất Nhật Bản — và Sumiyoshi Taisha đầy không khí tâm linh.
